Als het van Vlaams minister van Ruimtelijke Ordening Joke Schauvliege (CD&V) afhangt, wordt er tegen 2050 in Vlaanderen geen extra ruimte meer ingenomen door huizen, industrie en wegen. Minister Schauvliege wil onder meer afrekenen met oude verkavelingsvoorschriften en droomt van meer ruimtelijk rendement.

Eerst enkele cijfers: Vlaanderen heeft de hoogste bebouwde oppervlakte in Europa. Zowat een derde van de ruimte in Vlaanderen wordt ingenomen door huizen, industrie en wegen. En elke dag komen er nog negen voetbalvelden bij. Het tempo waarin groene ruimte moet plaats maken voor beton moet dus dringend omlaag.

Het nieuwe Beleidsplan Ruimte Vlaanderen (BRV) waaraan Joke Schauvliege werkt, moet er onder meer voor zorgen dat er geen extra open ruimte meer wordt ingenomen, dat ieder stukje bouwgrond een stukje groen heeft en dat woningen in oude verkavelingen alsnog verbouwd kunnen worden.

Waarom hebben we zo’n plan nodig?

‘We hebben op dit moment al zo’n plan: het ruimtelijk structuurplan Vlaanderen. Dat plan is echter vrij verouderd en dus hebben we dringend een opvolger nodig: het Beleidsplan Ruimte Vlaanderen, dat de visie van de Vlaamse regering op ruimtelijke ordening weergeeft.’

En die nieuwe visie breekt met het verleden?

‘Iedereen ziet, weet en beseft dat verder doen zoals in het verleden, dat dat niet gaat. Er moet iets veranderen. En dan moeten we creatief zijn. De bevolking neemt ook toe en er is vraag naar extra bewoning. Daarom moeten we meer nadenken over hoe en waar we wonen.’

U wil onder meer komaf maken met de oude verkavelingsvoorschriften.

‘Een van de voorstellen is inderdaad om er voor te zorgen dat oude verkavelingsvoorschriften vernieuwing en innovatie in de bouw niet meer tegenhouden. We merken nu bijvoorbeeld dat het door die verkavelingsvoorschriften vaak niet mogelijk is om een eengezinswoning te verbouwen naar bijvoorbeeld een duowoonst. Renovatie en afbraak binnen verkavelingen moet mogelijk worden.’

Bent u daarvoor niet afhankelijk van de lokale besturen die die verkavelingsvoorschriften vastleggen?

‘Neen. In het voorstel dat nu voorligt, dat nog moet goedgekeurd worden door de Vlaamse regering, zouden die verouderde verkavelingsvoorschriften automatisch komen te vervallen. In principe hebben we daar de lokale besturen dan niet voor nodig. Maar het is uiteraard wel zo dat er altijd wel een lokale toets aan die verkavelingsvoorschriften zal blijven. Het kan niet de bedoeling zijn dat nu alles overal kan. Er moet nog altijd een lokale visie achter blijven zitten. En die moet van de lokale besturen komen.’

U houdt ook een pleidooi voor meer gemeenschappelijke groene ruimte. Moeten we het principe huisje - tuintje - boompje laten varen?

‘We willen een groennorm invoeren. Die heeft twee aspecten. Enerzijds moet er bij de bouw van een nieuw gebouw gezorgd worden voor voldoende groen in de onmiddellijke omgeving zodat mensen ook kwalitatief goed kunnen wonen. Anderzijds moeten we ook durven nadenken over nieuw gemeenschappelijk groen. Er zijn andere concepten mogelijk dan iedereen die zijn eigen tuin en trampoline heeft.’

U vergelijkt het graag met Center Parcs.

‘Er zijn in Nederland een aantal mooie voorbeelden: huizen met daarrond heel mooie parken, speeltuinen, een gezamenlijk zwembad,.... Zoiets vraagt tijd. Een Vlaming is een heel andere cultuur gewoon. Maar ik ben er van overtuigd dat we met een aantal proefprojecten de Vlaming kunnen overtuigen om daar ook voor te gaan. ’

Zo’n wijk kan ook autovrij gemaakt worden?

‘We kunnen dan inderdaad beslissen om dan in zo’n wijk geen autoverkeer meer mogelijk te maken. Ik heb zo’n project bezocht in Nederland waar alle auto’s aan de rand van de wijk wordt geparkeerd. De bewoners verplaatsen zich dan verder te voet of met de fiets. Ook het vuilnis wordt aan de rand van de wijk opgehaald. Er zijn heel mooie concepten nodig, maar het vraagt wel een cultuuromslag. En dat vraagt tijd.’

En dus schuift u 2050 naar voren als termijn voor de ‘betonstop’?

‘Absoluut. Het is niet realistisch om van vandaag op morgen een stop te gaan invoeren. We moeten rekening houden met het eigendomsrecht van mensen, we moeten kunnen vernieuwen. Het zal tijd vragen om iedereen mee te krijgen en de plannen van de lokale besturen op het nieuwe Beleidsplan Ruimte Vlaanderen af te stemmen. Een ruimtelijk structuurplan werkt altijd op langere termijn.’

Onder meer Bruno Tobback wil op korte termijn maatregelen. Tegen 2050 zijn we misschien volgebouwd.

‘Het is zeker niet de bedoeling dat er in de tussentijd niets gebeurt. De tekst over het afschaffen van de verkavelingsvoorschriften ligt bijvoorbeeld klaar. Dat is iets wat we nu al willen invoeren. Het is niet omdat ons streefdoel in 2050 ligt dat we nu geen maatregelen kunnen nemen. Zodra het BRV is goedgekeurd kunnen we er al een aantal elementen uit toepassen. Het is niet dat we pas in 2050 een verandering gaan zien. Binnen de Vlaamse regering is bijvoorbeeld nu al beslist om de woonuitbreidingsgebieden die niet goed ontsloten zijn niet langer te ontwikkelen. Dat is ook een voorbeeld van hoe de Vlaamse regering nu al werkt aan minder betonnering.’

Wat is er op korte termijn nog allemaal mogelijk?

‘We willen ook meer aandacht voor het ruimtelijk rendement, het principe om op dezelfde ruimte meer te doen. Een school zou zijn sporthal bijvoorbeeld ’s avonds kunnen ter beschikking stellen van andere verenigingen. Dat is één van de principes die nu al is ingeschreven dat dergelijke ruimtes voor verschillende doeleinden moeten kunnen gebruikt worden.’

Hoe ziet u concreet de betoncompensatie? De boscompensatie loopt op dit moment niet altijd even vlot.

‘Er zijn daarvoor een aantal pistes, zoals de verhandelbare bouwrechten. Zoiets bestaat ook al in het buitenland en we onderzoeken of we het ook in ons land kunnen invoeren. Eigenaars van een stuk bouwgrond dat bijvoorbeeld in een overstromingsgebied ligt of slecht bereikbaar is, zouden die dan kunnen ruilen voor een evenwaardig stuk dichter bij de dorps- of stadskern. De originele bouwgrond wordt dan opnieuw ingekleurd als groenzone.’

De bevolking groeit

'De term compensatie klinkt zo negatief', vindt Gerorges Allaert. 'We zouden beter van bij de start naar een win-win streven. Zoals in Nieuw-Zeeland, waar bouwende burgers participeren in een holding en het op die manier een belegging wordt.'

De ruimte vrijwaren moet Schauvliege verzoenen met de woonbehoeften van een aangroeiende bevolking. Er komen 800.000 Vlamingen bij. 330.000 extra woningengelegenheden zijn er nodig. Maar dat hoeft niet te betekenen dat er open ruimte opgeofferd wordt. De Vlaamse instleling voor technologisch onderzoek (Vito) heeft berekend dat de bechikbare bouwzones die goed gelegen zijn - vlak bij hoogwaardig openbaar vervoer en voorzieningen zoals onderwijs, gezondheidszorg, handel - volstaan om die noden te voldoen. 'Maar dan moeten er wel meer gezinnen per hectare gehuisvest kunnen worden', zegt Guy Engelen van Vito. 'Dat kan alleen als de bouwvoorschriften bijgesteld wortden en er hoger gebouwd mag worden.'

Minister Schauvliege wil het ontwerp-BRV eind dit jaar aan de Vlaamse regering voorleggen. Volgend jaar zou het in openbaar onderzoek gaan voor het definitief wordt.

23 & 24 mei 2016 - De Standaard